Η έλευση του ChatGPT στα τέλη του 2022 πυροδότησε ένα απίστευτο κύμα ενθουσιασμού όπου άπαντες προεξόφλησαν μια βαθιά ανατροπή στην αγορά εργασίας. Το Generative AI –και πιο πρόσφατα το agentic AI– παρουσιάστηκαν ως τεχνολογίες ικανές να αυτοματοποιήσουν μαζικά εργασίες, οδηγώντας είτε σε εκτίναξη της παραγωγικότητας είτε σε μαζικές απώλειες θέσεων εργασίας. Ίσως και στα δύο ταυτόχρονα...
Όμως, η εικόνα που διαμορφώνεται είναι σαφώς πιο περίπλοκη. Οι αλλαγές προχωρούν, αλλά με ρυθμούς πολύ πιο αργούς απ’ ό,τι πολλοί ανέμεναν. Την τελευταία διετία, πράγματι, καταγράφηκε ένα κύμα απολύσεων σε μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας, που συχνά συνδέθηκε με την υιοθέτηση της τεχνητής νοημοσύνης. Κολοσσοί όπως η Amazon, η Microsoft και η Meta περιόρισαν δεκάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας, ενώ παράλληλα διοχέτευσαν τεράστια κεφάλαια σε υποδομές και εφαρμογές AI.
Παρά τις μεγαλόστομες προβλέψεις, πάντως, η τεχνητή νοημοσύνη δεν φαίνεται –τουλάχιστον μέχρι στιγμής– να μπορεί να υποκαταστήσει πλήρως την ανθρώπινη εργασία σε μεγάλη κλίμακα. Τα ίδια τα εργαλεία έχουν εμφανείς αδυναμίες: κάνουν λάθη, δυσκολεύονται να κατανοήσουν το πλαίσιο και δεν τα καταφέρνουν εύκολα με σύνθετες αποφάσεις.
Με απλά λόγια, το GenAI μπορεί να παράγει κείμενα, να γράφει κώδικα ή να αυτοματοποιεί επιμέρους εργασίες, αλλά απέχει ακόμη από το να λειτουργήσει ως πλήρης αντικαταστάτης ενός εργαζομένου. Ακόμη και τα πιο εξελιγμένα agentic AI συστήματα, που υπόσχονται μεγαλύτερη αυτονομία, βρίσκονται σε πρώιμο στάδιο. Έτσι διαμορφώνεται ένα παράδοξο: οι επιχειρήσεις επενδύουν σαν να έχει ήδη συντελεστεί η επανάσταση, ενώ η τεχνολογία δεν έχει φτάσει ακόμη στο επίπεδο που θα το δικαιολογούσε πλήρως! Δεν είναι λίγες, μάλιστα, οι περιπτώσεις όπου εταιρείες επιστρέφουν σε ανθρώπινο δυναμικό για εργασίες που είχαν επιχειρήσει να αναθέσουν σε AI.
Ένα από τα βασικά επιχειρήματα υπέρ της AI ήταν ότι θα οδηγούσε σε σημαντική αύξηση της παραγωγικότητας. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, αυτό δεν αποτυπώνεται ξεκάθαρα σε μακροοικονομικό επίπεδο. Οι εργαζόμενοι καλούνται να αξιοποιήσουν εργαλεία AI, αλλά αυτά δεν είναι πάντα αξιόπιστα ή αποτελεσματικά. Σε αρκετές περιπτώσεις, αντί να εξοικονομούν χρόνο, δημιουργούν πρόσθετο φόρτο εργασίας, καθώς απαιτούν έλεγχο, επιμέλεια και διορθώσεις. Έτσι, η υπόσχεση ότι «η AI θα μας απαλλάξει από τη ρουτίνα» παραμένει, προς το παρόν, εν μέρει ανεκπλήρωτη.
Βεβαίως, η συζήτηση αυτή δεν είναι καινούργια. Από τη βιομηχανική επανάσταση μέχρι τα κύματα αυτοματοποίησης των τελευταίων δεκαετιών, κάθε τεχνολογική εξέλιξη συνοδεύεται από φόβους για μαζική ανεργία.
Η έννοια της «τεχνολογικής ανεργίας» απασχολεί τους οικονομολόγους εδώ και δεκαετίες, με το βασικό ερώτημα να παραμένει ανοιχτό: οι νέες τεχνολογίες καταστρέφουν περισσότερες θέσεις εργασίας απ’ όσες δημιουργούν, ή το αντίθετο;
Μέχρι σήμερα, η ιστορική εμπειρία δείχνει μια πιο ισορροπημένη εικόνα. Οι θέσεις εργασίας μετασχηματίζονται, μετακινούνται ή επαναπροσδιορίζονται – δεν εξαφανίζονται μαζικά από τη μία στιγμή στην άλλη.
Ίσως το σημαντικότερο συμπέρασμα είναι ότι η επίδραση της AI στην εργασία δεν θα είναι άμεση, αλλά σταδιακή. Μελέτες δείχνουν ότι η αυτοματοποίηση μοιάζει περισσότερο με μια «αργή άνοδο της στάθμης» παρά με ένα απότομο κύμα που σαρώνει τα πάντα. Οι δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης βελτιώνονται συνεχώς, αλλά η ενσωμάτωσή τους στις επιχειρησιακές διαδικασίες απαιτεί χρόνο. Αυτό σημαίνει ότι οι μεγάλες αλλαγές θα εκτυλιχθούν σε βάθος ετών και όχι μέσα σε λίγους μήνες.
Στην πραγματικότητα, κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με βεβαιότητα τι θα ακολουθήσει. Υπάρχουν ενδείξεις ότι η AI μπορεί να πιέσει ορισμένες κατηγορίες εργαζομένων –ιδίως όσους βρίσκονται στην αρχή της καριέρας τους ή ασχολούνται με επαναλαμβανόμενες γνωσιακές εργασίες– αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί νέους ρόλους και νέα πεδία εξειδίκευσης.
Την ίδια στιγμή, οι επιχειρήσεις κινούνται σε μια ιδιότυπη ισορροπία: επενδύουν επιθετικά στην AI, χωρίς ακόμη να έχουν αποδείξει πώς αυτές οι επενδύσεις μεταφράζονται σε σταθερή και μετρήσιμη αξία. Αν κάτι αρχίζει να ξεκαθαρίζει, είναι ότι η αρχική «φούσκα προσδοκιών» γύρω από το GenAI υποχωρεί – όχι επειδή η τεχνολογία δεν έχει σημασία, αλλά επειδή η εφαρμογή της αποδεικνύεται πολύ πιο απαιτητική απ’ όσο είχε εκτιμηθεί.
Η αγορά εργασίας δεν αλλάζει με εκρηκτικό τρόπο, αλλά μέσα από αργές και συχνά αντιφατικές εξελίξεις. Και ίσως αυτή να είναι η πιο ρεαλιστική αποτύπωση της κατάστασης: όχι μια απότομη επανάσταση, αλλά μια μακρά περίοδος προσαρμογής, κατά την οποία επιχειρήσεις και εργαζόμενοι προσπαθούν να κατανοήσουν τι σημαίνει στην πράξη η εποχή της τεχνητής νοημοσύνης.
